Tuesday , October 23 2018
Home / ትግርኛ / ብዘበን ዉርውራ ከብድኻ ኣይተዕብራ

ብዘበን ዉርውራ ከብድኻ ኣይተዕብራ

ማህጸን ኣደ ጉራምራ ክበሃል ሓቂ እዩ። እዛ ዓድናስ፡ ብዙሕ ዝባህሪኦም ውሉድ ኣለዉዋ፤ እንኪዓብዩ መልክዖም እንዳቐየሩ ይኸዱ። ገሊኦም ሕንጻይ ፡ገለ መፍለስ ይኾኑ፤ ገለ በጊዕ ገለ ድማ ወኻርያ ይኾኑ። አንተ ህበይ’ኳ – ጌጋ ይኽላኣለይ እምበር- ሓደ ጥራይ’ዩ። መብዛሕትኦም ግን ኣናብስ’ዮም – ሽሕኳ ከም ነፋሒቶ ንግዚኡ ተመሳሲሎም እንተለዉ። ገለስ ይንዕቆም’ኳ። ቀሪቡ ንዝረኣዮም፡ ምስጢሮም ንዝተረድኤ፡ ክሳዕ ዝደልዉ ኣድብዮም’ዮም ዘሎዉ። እዚኦም ኣይነዓቑን’ዮም። ዝነዓቑስ ከም እኒ፡ ወኻሩ፡ ቑርዲድ፡ መፋልስ ዝኣመሰሉ እዮም።

ሕንጻይ መደንገጽ’ዩ፡ እንተ መፍለስ’ሞ ሓደገኛ’ዩ፡ ከይዘጋግለካ ድማ ክትጥንቀቅ እዩ ዝግባእ። መፍለስ ካብቶም ሕሱማት ኣራዊት’ዩ፡ ዓሌቱ ምስዝጽብጸብ መቕረባኡ ድቢ እዩ። ዕድል ‘ተረኺቡ መፍለስ ይትርትረካ፡ መፍለስ ሒንዳ የብሉን።

ካብ መፍለስ ዘይፍለዩ ሰባት እውን ኣሎዉ፤ አረ ገሊኦምሲ ይገዱ’ኳ ይኾኑ፡ ኣብ ቅድሚኦም እንተጸናሕካ፡ ጢሒሮምኻ ኪኸዱ እዮም ዚደልዩ።

ልክዕ ከምቲ መፍለስ ብዘይንሕስያ ንግራሁን ሕርሻታትን ዜብርስ: ንሶም ከኣ ልክዕ ከምኡ ንዝረኸብዎ ኣየናሕስዩን። ገዛእ ህዝቦም’ኳ እንተኾነ ኣይግድሶምን፡ ንሓዎም ወዲ ሓዎም ከይተረፈውን፡ ብረብሓኦም እንተመጾም ኣየናሕስይሉን እዮም። ነዚ እዩ ኣቦታት ክምስሉ “መፍለስ ኦም ‘ተደየበስ ምሳር ተማላእ” ዝብሉ- ክትጥንቀቕ ከምዘሎካ ከዘኻኽሩ። መፍለስ ብኸብዱ ዝመጾ ኣይፈቱን’ዩ። መፍለስ ኣጽኒዑ ዝሕዞ ዓላማ የብሉን- ብዘይካ ኸብዱ። ዝነገሰ ንጉሱ፡ ዝበረቐት ጸሓይ ጸሓዩ። ሓንሳብ ቅዱስ ጽሑፍ ይጠቅስ፡ ሓንሳብ የጉባዕብዕ፡ ሓንሳብ ይቃወም ሓንሳብ ይድግፍ። ናይ ሂወቱ መምርሒ፡ “ብዘበን ውርውራ፡ [ከብድኻ] ኣይተዕብራ!” እዩ።
ትብዓት፡ ንመፍለስ ኣይበዓልቲ ለይቱን እያ። መብዛሕትኡ ጊዜ፡ ‘ኣብ ክንዲ ኻልእ’ ወይ ‘ንወለዶ’ ዝበሃል ነገር ኣይርድኦን’ዩ። መስዋእቲ’ሞ ኣይሓስቦን’ዩ፡ መምሎቒ ምኽንያት ድማ ኣይስእንን። ገለ እዋን ይሕባእ፡ ካልእ ጊዜ ይሃድም፤ እንተ ወሽለኽለኽ ኢሉ፡ እንተ ብሕቡእ ተወዲቡ፡ ብጻዩ ኣግዲዑ ወይ ኣሕሊፉ ሂቡ፡ ናብ ስልጣን ዝድይብ ግን መፍለስ እዩ። ካብ በዓል ጣፍሲ በዓል ኣፍ!

ንመፍለስ፡ ኪዳን፡ ኣሚን፡ ዘመድ፡ ህዝቢ፡ ሃገር፡ ንመገባብሮ ግላዊ ረብሓኡ ዝቖመ ኾይኑ’ዩ ዝስምዖ። ኩሉ ድሕሪ ኸብዱ’ዩ ንመፍለስ። ካብ ከብዱ ወጻኢ፡ ኪዳን የለ፡ ዘመድ የለ፡ ህዝቢ የለ፡ ሃገር የለ። ብሓጺሩ፡ ንመፍለስ፡ ከብዱ’ዩ ኣምላኹ።

መንእሰይ ሃገረይ፡ ካብዚ ቀታሊ ፍልስፍና’ዚ ትመሃሮ ብዙሕ ነገር የሎን። ጠሎም ኣይልከየና፡ ሓድጎም ይመንቆስ።

ነዞም ከምዚ ዝበሉ ዓሌት መፋልስ ናብ ውኖኦም ክትመልሶም ወይ ክትነቕሎም ቀሊል ኣይኮነን፡ ግን ዘይክኣል ጌርና ኣይንውሰዶ። ዘይክኣል ነገር የሎን። ይክኣል’ዩ። ዘሊልካ ኣይትኣትዎን፡ መጽናዕቲ የድሊ፡ ጥንቃቐ የድሊ፡ ልቦና የድሊ፡ ጥበብ የድሊ፡ ልዕሊ ኹሉ ዓቕሊን ትዕግስቲን የድሊ። ታህዋኽ፡ የጉድል’ምበር ኣይውስኽን፡ ኩሉ ይብጻሕ’ዩ። “እግዚኣብሔር ንኹሉ ኣብ ጊዜኡ ጽቡቕ ገበሮ” ዝብል ምህሮ ኣይንረስዕ። ኣምላኽ ወገን እቶም ንፍትሒ ዚጸምኡ እዩ፤ ሓንትስ፡ ብጽኑዕ ግናኸ ሰናይ ዕላማ ንበገስ።

ኣይንጠራጠር፡ መፍለስ ዘመድ ከብዱ እዩ። ገዚፍ ከብዲ’ለዎ፡ ልቦና ምስትውዓል ግና ኣይተዓደለን፡ ኣብ ኣካላቱ ዘሎዉ ኩሎም ጭዋዳታት ኣብ ምምእራርን ምሕቃቕን መግቢ እዮም ዝዋፈሩ፡ ኣርሒቑ ኣይርእይን፡ ሕልናኡ ኣይዃኽዮን፡ ኣዚሩ ኣይሓስብን – ርእሱ ባዶ’ዩ። ኣብ መወዳእታ’ውን ጥፍኣት ብኡኡ እዩ ዝመጾ። እንዳቛረፈ ናብ ማሕረዲ ይኣቱ።

ይንዋሕ ይሕጸር፡ ካብቲ ብኸብዱ ዝግዛእ መፍለስ፡ ብኣእምሮኡ ዚሓስብ፡ ንሕልናኡ ድማ ዝግዛእ ሰብ ይኸብር፡ ይስዕር ድማ።
ስለዚ እቲ ዘመድ ከብዱ መፍለስ፡ ብዛዕባ እቶም ቅድሚኡ ዝነበሩ፡ ብሰሪ ኸብዶም ድማ ናብ ማሕረዲ ዘምርሑ መፋልስ ክንገሮ ይግባእ። መፈጸምታ እዚ መገዱ ፈሊጡ ኪፈርህ ይግባእ።

ኦ መፍለስ፡ ነባሪ ስርዓት ወይ ነባሪ መንግስቲ የለን እሞ፡ ካብ ብኸብድኻ ንሕልናኻ ትሸይጥ፡ ነታ ሓቂ ደው በል። እቲምንታይሲ፡ እቲ ንርእሱ (ብኸብዱ) ዝሓብኣ ንሱ እዩ እቲ ዘጥፍኣ። እቲ ንርእሱ ምእንቲ ክቡር ዕላማ ዚህባ ግና፡ ንሱ ኪረኽባ እዩ።

ንመፍለስ ኣንበሳን ነብሪ ጫካን ይሕንሕኑልካ’ሎዉ በልዎ።

ብፈቃደ ደራሲ ዝተሓትመ
Image courtesy of Magda Ehlers

About awatestaff

Check Also

ነጋሪት ቁ20 – ተማሒርኩም ኣለኹም! You’re Pardoned!

ኣብ ናይ ሎሚ ክፋል ነታ ንተማሒርኩም ኣለኹም ትብል ዝጥቀመላ መዕጸዊ ትርጉማ ክገልጽ እየ:: ነቶም እሱራትና …

  • Desbele

    ሰላም ኣኪለ

    ናትና ሕርሻ እንስሳ ብሓጺሩ እያ።
    አንተ ህበይ’ኳ – ጌጋ ይኽላኣለይ እምበር- ሓደ ጥራይ’ዩ— He is like George Orwell’s snowden.
    የቐንየልና

  • Haile S.

    ሰላም ጉጅለ ዓወተ፡

    መልእኽተይ ንጽሓፊ እውን ክበጽሖ ተስፋ እገብር። ኣጸሓሕፍኡ ጥዑም ስለዝኾነ ከመስግኖ እውን እፈቱ።

    ናይ እዚ ጽሑፍ መልእኽቲን ክብሎ ዝደለን ግልጺን ኣገዳስን ዝለዝኾነ ኣብ ትሕዝትኡ ዝውስኾ የብለይን። ርኢቶ ግና ኣለኒ። ጸሓፊ፡ ንምሳለ ዝኣክል፡ ብናይ ሓይሊን ጉልበትን ጠሚቱ ዘቅረቦ ስለዝኾነ፡ ናተይ ርእይቶ ኣድላይነት ኣብ ሕቶ ክኣቱ ይከኣል’ውን ይኸውን።
    ይኹን እምበር፡ ናይ እቲ ከም ምሳለ ዝተጠቕሰ እንሰሳ (መፍለስ) ዘይ ቅኑዕ ጠባያት ስለዝኾነ፡ ኣንበብቲ ከም ሓቂ ግይሮም ካይወስድዎ፡ መኣረምታ ምቕራብ ኣድላዪ ኮይኑ ስለ ዝተሰምዓኒ እዩ።
    ቀዳማይ መፍለስ ምስ ድቢ ዘዛምድ የብሉን። መፍለስ ምስ በዓል ሓሰማ (Suids) ዝዛመድ እዩ። ድቢ ኸኣ ምስ በዓል ኣኻልብ (Canids) ዝዛመድ እዩ።
    ብሓፈሽኡ እቲ ዝተጠቕሰ ጠባያት ናይ መፍለስ ካብ ናይ ሰብኣዊ ኣተሓሳስባ፡ ናይ ርሑቕ ትዕዝብቲን ዝተጋነነ ኣረኣእያን ኣረዳድኣን እምበር ካብ ስነፍልጠታዊ መጽናዕቲ ጠባያት ዝተመርኮሰ ኣይኮነን ኢለ ክሓልፎ። ኣብ ርእሲ እቲ ኣብ ላዕሊ ዝበልክዎ፡ ምጥቃስ ዘድልዮ ኮይኑ ዝተሰምዓኒ ግና እንሆ። መፍለስ ማሕበራዊ ናብራኡ እመቤታዊ (matriarchal) እዩ። ማለት ንጉጅለ እትመርሖ ኣደ እያ። ካብ 5 ክሳብ 16 ዝኾኑ ኣዝማድ ናእሽቱን ዓበይትን ኣብ ሓደ ጉጅለ ኣብ ሓደ ጉድጓድ ይነብሩ። ዝበዝሑ ኣባላት ደቀንስትዮን ናሽቱ ክሳብ ደቂ 2 ዓመት እዮም። ዓቢ ተባዕታይ፡ ኣንስትዮ ኣብ ዝቕበላሉ ወይ ከኣ ሕራይ ኣብዝብልኦ ጊዜ እዩ ምስታ ጉጅለ ዝሕወስ። ገለ ካብ እቶም ተባዕቶት፡ ብሕታውያን ወይ ከ’ኣ እስካቡሊ ኮይኖም በይኖም ዝነብሩ’ውን ኣለውዎም። For those interested in wildlife behaviour a reference: Estes RD. Behaviour Guide to African Mammals. University of California Press 1990.

  • chefena

    ሓንሳብ ቅዱስ ጽሑፍ ይጠቅስ፡ ሓንሳብ የጉባዕብዕ፡ ሓንሳብ ይቃወም ሓንሳብ ይድግፍ። ናይ ሂወቱ መምርሒ፡ “ብዘበን ውርውራ፡ [ከብድኻ] ኣይተዕብራ!” እዩ።
    ኣማን ብኣማን!! እንሆ አንዶ “ፍቕሪ ፍቕሪ ……… `ታይስኣኖ ፈጣሪ” ክብል https://www.facebook.com/aman.luul/videos/10215299832227752/
    አዚ መፍለ ዝብሎዎስ ክንደይ ይፈጥን፡ ደቀይ? ሰሜን ኣመሪካ ኣሎ እንዳበልናዮስ ቀዲሙና መቀለ ደበኽ?